«تعاونی پلتفرمی» معمولاً به مدلی اشاره می‌کند که در آن یک پلتفرم دیجیتال صرفاً متعلق به سرمایه‌گذاران بیرونی نیست و کاربران، کارکنان یا اعضایی که ارزش آن را می‌سازند در مالکیت یا کنترل دموکراتیک آن نقش دارند. این ایده در واکنش به این پرسش شکل گرفته است که اگر اقتصاد دیجیتال بر مشارکت میلیون‌ها نفر بنا شده، سهم و صدای آنان در خود زیرساخت دیجیتال چگونه تعریف می‌شود.

چه چیزی یک پلتفرم را واقعاً تعاونی می‌کند؟

استفاده از واژه «جامعه» یا داشتن سیستم امتیاز کافی نیست. عنصر کلیدی، وجود حق واقعی اعضا در ساختار مالکیت یا حکمرانی، قواعد روشن عضویت، پاسخ‌گویی مدیران و سازوکاری برای مشارکت در تصمیم‌های مهم است. شکل حقوقی و میزان این حقوق می‌تواند میان نمونه‌ها متفاوت باشد، اما مشارکت نباید صرفاً تزئینی باشد.

تفاوت با پلتفرم سنتی

در مدل رایج پلتفرمی، کاربران ممکن است محتوا، داده، تقاضا یا عرضه ایجاد کنند اما تصمیم‌های اصلی درباره قواعد، کارمزدها و آینده محصول نزد شرکت مالک باقی بماند. تعاونی پلتفرمی تلاش می‌کند این فاصله را کاهش دهد. چالش آن این است که مشارکت دموکراتیک را با سرعت تصمیم‌گیری، سرمایه‌گذاری، امنیت و نیازهای فنی یک سرویس آنلاین جمع کند.

EarthCoop دقیقاً همان «platform cooperative» نیست

EarthCoop از خانواده مفاهیمی مانند تعاون دیجیتال، مالکیت و مشارکت مردمی و حکمرانی پاسخ‌گو الهام‌پذیر و قابل مقایسه است، اما نباید آن را صرفاً مترادف تعاونی پلتفرمی دانست. دامنه EarthCoop از یک بازار یا شرکت دیجیتال فراتر می‌رود: ساختارهای محلی تا جهانی، گروه‌های عمومی و تخصصی، حکمرانی، پروژه‌ها، اقتصاد و حقوق مشترک بخشی از معماری آن هستند.

پس نسبت این دو چیست؟

تعاونی پلتفرمی یک زبان مقایسه‌ای مفید برای توضیح بخشی از EarthCoop است: اینکه فناوری می‌تواند زیرساخت همکاری باشد و اعضا فقط «کاربر محصول» نباشند. اما برای فهم EarthCoop باید علاوه بر مالکیت و حکمرانی پلتفرم، نظریه عدالت، حقوق زمین و منابع، اقتصاد آزاد مردمی و ساختار چندسطحی آن را هم دید.

مزیت مقایسه دقیق

مقایسه با مدل‌های شناخته‌شده به مخاطب کمک می‌کند نقطه شروع مشترکی پیدا کند، اما برچسب‌گذاری شتاب‌زده تفاوت‌های مهم را پنهان می‌کند. به همین دلیل در محتوای EarthCoop واژه‌های «تعاونی دیجیتال» و «تعاونی پلتفرمی» باید با تعریف روشن استفاده شوند و هرجا صرفاً مفهوم همسایه‌اند، همان‌طور معرفی شوند.

برای شناخت هویت تعاونی پروژه، صفحه تعاون نوین در EarthCoop را بخوانید. مبانی رسمی پروژه و نسبت حقوق اعضا در مرکز اسناد EarthCoop منتشر می‌شود.